YAN - YÜZGEÇLİLER -ONLARA YASSI BALIKLAR DA DENİLİR

SİZ DE kalkanları, pisi balıklarını ve dil balıklarını sofranızda göre göre onları belki alelade balıklardan zannediyorsunuz. Halbuki onları canlı olarak görenler, tabiatın harikaları arasında yer almaya lâyık olduklarında hemfikirdirler. Bu balıkların en ilginç özelliklerinden biri, bebekliklerini, başka balıklar gibi yüzerek geçirdikten sonra bir yanları üzerine dönmeleri ve hayatlarının geri kalan kısmında bu şekilde yüzmeleridir.
Daha da ilginç bir olay, bu arada bu balıkların gözlerinin başına gelendir. Eskiden durumları normalken, şimdi onlar da değişikliğe ayak uydurmuş ve kafanın üst yüzüne göç etmişlerdir. Balığın bu yüzüne şimdi «göz yüzü», balığın, üzerine yattığı öbür yüze ise «kör yüz» denilmektedir. Kafatası ile çeneler, solungaç kapakları, çift yüzgeçler, yan çizgi ve başka organlar da bu garip değişikliğe uyacak ve yeni, tek yüzlü hayatında balığa hizmet etmeye çalışacaklardır.
Yan - yüzergillerde aynı zamanda renk değişikliği de olmaktadır. Şimdi bu balıkların, yalnız gözlü olan yüzünde renk vardır. «Kör yüz» beyaz kesilmiştir. Tabiî bu konuda da istisnalar olmaktadır ve hem de üst, hem alt yüzünde renk olan ya da her iki yüzü de renksiz bulunan anormal balıklara rastlanmaktadır.
Yan - yüzergiller, yüzdükleri zaman bütün vücutlarını dibe paralel vaziyette tutmaktadırlar. Genellikle denizlerin dibinde ve kıyılara yatan yaşamaktadırlar. Bazıları arada akarsulardan içeri girer. Dil balıkları'ndan tamamıyle tatlı sularda yasayanları da vardır. Yan-yüzergiller'in altı yüze yakın çeşitlerinden çoğu yüzeyde veya orta derinliklerde yüzen yumurtalar yumurtlar.
Yan - yüzergiller'i başka balıklardan ayırt etmenin, en emin yolu, kafanın daima bir yüzünde olan gözleridir. Fakat gözler hangi yüzdedir acaba? Mutedil ve tropikal denizlerde yaygın halde bulunan kalkan ve çivisiz kalkan gibi çeşitlerde (Bothidae) gözler kafanın sol yüzündedir. Halibutlar'da, köpekdilleri'nde, yaldızlı pisi balıklarında, dere pisileri'nde (Pleuronectes) bu durumun tam tersini görüyoruz: Bunların gözleri kafalarının sağ yüzündedir. Fakat bütün kaideler genel
olamadığı için, bu aileden bazı türlerin gözleri kafalarının sol yüzündedir. Bu ailenin üyeleri tuzlu-su balıklarıdır. Onlara Kuzey Kutbu ile Güney Kutbu arasında hemen bütün dünyada rastlıyoruz.
Gerçek dil balıkları Kuzey Amerika sularında da bulunurlarsa da, ekonomik yönden önemi olanlar Avrupa ile Güney Afrika çevresinde yaşarlar. En çok sıcak - mutedil ve tropikal denizlerde kalabalıktırlar.
Yan - yüzergiller, düşmanlarından gizlenmek için iki çareye baş vurmaktadırlar; Kumla örtünmeye ve taklitçiliğe. İçlerinden biri dipteki kumun üzerine konunca, yüzgeçlerini oynatarak bir kum bulutu kaldırmakta, bu kumlar ise üzerine çökerek onu gözden gizlemektedir. Derisindeki boyalı gözeler de büzülerek, ya da gerilerek, balığa, çevresindeki dibin tonunu vermektedir.
Yan - yüzergiller'in renk değişmeleri konusunda ilginç denemelerde bulunulmuştur. Meselâ, daha geçen yüzyılın ikinci yarısında, ilgili sinirleri uyarmak suretiyle, bir kalkan balığı'mn derisinin şurasının veya burasının rengini koyultmanın, ya da açmanın kabil olduğu gösterilmiştir. Daha yakın tarihte Amerikan asıllı yan - yüzergiller üzerinde yapılan denemeler, renk taklitçiliğinin, beyaz, gri veya siyah fon üzerinde kusursuz olduğunu, başka renklerdeki fonlar üzerinde aynı derecede mükemmel olmadığını göstermiştir. Balık, siyahlı - beyazlı damaların üzerinde, örnekle aynı biçimde değilse, aynı ölçüde lekelerle örtülmektedir. Bir kısmı siyah, bir kısmı beyaz olan bir fonun üzerine konulunca, gözlerinin bulunduğu kısmın tonunu alması, renk taklitçiliğinin görme duygusuyle bağlantılı olduğunu ispatlamaktadır.
Yan - yüzergillerin yüzüşü, bütün vücudun büyük bir çeviklikle dalgalandığı gerçek bir uçuş niteliğindedir. Ve ağır olmasına rağmen, bazı türlerin, mevsimine göre oldukça uzun göçlere girişmesine müsaade etmektedir.
Kalkan ve akrabaları (Rhombus grubu), yan - yüzergillerin en enli yapılılarıdır. Çenelerinde ve boğazlarında dişleri vardır. Geniş ağızlarının yakınında başlayan çok uzun bir sırt yüzgeçleri bulunur. Bütün kalkan tiplerinin gözleri sol yüzlerindedir.