DAĞ ORMANLARININ DEVLERİ:

 VAPİTİ'LER veya KANADA GEYİKLERİ

VAPİTλ veya öbür adıyla «Kanada geyiği» (Cervus canadensis), yuvarlak dallı boynuzlu geyiklerin en irisidir. Esasen mus hesaba katılmazsa, vapiti bugiün dünya yüzündeki geyiklerin en irisi olur. Yetişkin bir vapiti omuz hizasında 160-165 santim boyunda ve 350-500 kilo ağırlığındadır. Yetişkin erkek vapiti'nin dallı boynuzlarının arasındaki uzaklık 150 santimi bulabilir.

Harem uğruna dövüşler:

Vapiti, yüksek ağaçlı dağ ormanlarında yaşar. Erkek vapiti'nin sonbahara rastlayan çiftleşme mevsiminin başındaki borazan sesini andırır çağrısı, yakınlardaki başka erkek vapiti'lere bir nevi meydan okumadır. Bu çağrı alçak perdeli olarak başladıktan sonra, gitgide tizleşir, birdenbire gürültülü bir çığlık şekline dökülür ve birkaç homurtuyla son bulur. Başka bir erkek vapiti de buna bir havlamayla karşılık verdiği takdirde, dövüş başlar.
Dövüş esnasında boyunları şişen ve burun delikleri gerilen vapiti'ler bir koşudur tutturarak ve dallı boynuzlarını takırdatarak birbirlerine toslarlar. Arada çarpışmanın şiddetinden bir vapiti'nin boynunun kırıldığı olur. Fakat çoğu zaman, bunun gibi iki, üç hamleden sonra vapiti' lerden biri yenilgiyi kabul ederek hızla kaçmaya bakar.
Özellikle güçlü bir erkek vapiti' nin hareminde elli, altmış dişinin bulunduğu görülmüşse de, normal dişi sayısı on iki kadardır. Bir de şu vardır: Güçlü erkek vapiti kendine kalabalık bir harem toplayabilirse de, bunu uzun zaman muhafaza edebildiği enderdir. Eşsiz kalmış birkaç bekâr onu ergeç tuzağa düşürecektir. Erkek vapiti önceleri haremine göz koyan bekârlarla kavgaya tutuş-' mâk ihtiyatsızlığını işlemez, fakat sonunda fazla küstah bir rakiple kapışmanın önüne geçemez. Harem sa-
hibi böyle dövüşürken, öbür bekâr vapiti'ler başka başka yönlerden hareme sokularak bunu küçük gruplara bölerler ve hızla tepelere kaçırırlar. Harem sahibi sonunda dövüşü kazansa bile, haremini elinden kaçırmış ve hırsızları kovalayamayacak kadar yorulmuş bulunur.
Vapiti'ler bu gibi hilelere baş vurmasalar, erkeklerinin büyük bir kısmı  çiftleşmeden  kalırlardı.

Vapiti'nin düşmanları:

Kurt, kır kurdu, vaşak ve ayı, vapiti'nin tabiî düşmanlarıdır. Fakat muazzam dallı boynuzları başında olan bir erkek vapiti çoğu zaman bu yırtıcı yaratıkların saldırıları karşısında emniyettedir.
Gören birinin anlattığına bakılırsa, gözü kızan bir vapiti'nin saldırısına uğrayan bir ayı, bu geyiğin çok çatallı ve keskin boynuzları tarafından delik deşik edilmişti. Sonunda ayıdan geride kanlı bir külçeden başka bir şey değildi. Fakat vapiti hâlâ öfkesini alamamış olacaktı ki, ormana dönmeden önce ön ayaklarıyla üzerinde tepinerek ayıyı şekilsiz bir mahallebiye çevirmişti.

Yavru vapiti'nin hayatı:

Yavrular mayısta veya haziranda dünyaya gelirler ve çoğu zaman ağaçsız çayırlarda hayata gözlerini açarlar. Genellikle tek olan yavru doğumundan
bir saat sonra ayağa kalkabildikten başka, titrek bacaklarının üzerinde yürüyebilirler de. Postu önceleri açık esmerimsi kahvede ve geniş beyaz beneklerle süslüdür. Bu tertip, hayvanın, ormanların parlak ışıklı ve gölgeli bölgeleri arasında göze çarpmamasını   sağlar.
Yavru, doğumundan birkaç gün sonra ana sürünün peşinde yazlık yurda gidebilecek kadar kuvvetlenmiştir. İlk altı hafta süresince annesinden süt emdikten sonra, yaprakları ve ince dalları yemeyi öğrenir. Ağustosta benekleri solmuş, sonbahar sonlarında ise tamamiyle sütten kesilmiş olurlar. Bu geyikler ortalama on beş, on altı yıl yaşarlarsa da, tek tük birkaç tanesinin yirmi iki yaşma kadar yaşadığı görülmüştür.
Vapîti sürüleri yaz boyunca sivrisineklerin ve başka böceklerin saldırılarından emniyette olacakları dağlarda yaşarlar. Sonbahar gelince, daha alçak yerlere inerek kışı siperli  vadilerle,  kırlarda  geçirirler.
Vapiti eskiden Birleşik Amerika' nm ve Güney Kanada'nm hemen her yerinde bulunurdu. Bugün ise sadece Birleşik Amerika'nın batısı ile Kaya dağları bölgesinde kalmıştır. Yakın akrabası olan Orta ve Doğu Asya vapitisi, şimdi kızıl geyik gruplarına   girmektedir.
Amerika vapitisi'nin vücudu genellikle açık sarıysa da, başı ve yeleli ensesi koyu kestanedir. Kaibaetlerindeki geniş leke üe kısa kuyruğu saman rengindedir. Yetişkin vapiti'lerde muazzam dallı boynuzların iyice gelişmiş  beşten  fazla  dişi  bulunur.