ÜZGÜN BALIĞI
(Callionymus  lyra)

Üzgün balığı, küçük üzgün - balığıgiller (Callionymidae) ailesinin başlıca türüdür. Atlantik'te ve Manş denizinde yaşar. Akdeniz'de de bulunur. 25-30 santim uzunluğundaki vücudu arkaya doğru sivri bir uç şeklinde incelir, önde aksine genişlemiş ve yassılmış bulunur. Kafası üçgenimsidir. Burnu sivri, ağzı kafasının alt yüzündedir.
Üzgün balığı özellikle rengi ve çiftleşme âdetleriyle dikkati çeker. Bilhassa çiftleşme zamanında erkeğin rengi tarif edilemeyecek kadar güzeldir. Vücudunun üst kısımları maviyle çevrili leylâk rengi lekelerle süslü turuncumsu bir sarıdır. Karnı aksine çok açık gri veya beyazdır. İlk sırt yüzgecinin ilk ışını olağanüstü uzundur: Hayvanın tüm uzunluğunun yansı kadardır. Bu ilk sırt yüzgeci de turuncumsu sarı renkte ve kaidesinde menekşe rengiyle çevrili leylâk lekelerle süslüdür. Işınların arasında uzunlamasına menekşe renkli yollar dikkati çeker. İkinci sırt yüzgeci turuncu veya sarımsı gridir ve mor kenarlı üç, dört uzunlamasına leylâk renkli yolla süslüdür. Yollar san veya turkuaz mavisi de olabilir. Göğüs yüzgeçleri açık gri renkli ve sarı ışınlıdır. Uzunluğu hîç bir zaman 25 santimi geçmeyen dişilerin leylâk veya açık lekeli sarımsı urbası erkeklerinkiyle boy ölçüşemez.

Üzgün - balığıgiller, yüzer yumurtalı öbür balıklardan farklı olarak uzunca bir flörtten sonra çiftleşirler. Bir erkek, urbasının parlaklığıyle bir dişinin dikkatini çekince, ikisi, tıpkı kol kola yürüyen bir erkekle bir kadın gibi, birbirlerini karın yüzgeçlerinden tutarak yüzerler. Çift, biraz sonra dikey duruma geçer ve suyun içinde hareketsiz kalır. Erkek o zaman kuyruğunu, kendisiyle karın karına duran dişininkine yapıştırır. Anus yüzgeçlerinin de birleşmesiyle bir nevi leğen meydana gelir, böylece yumurtalarla meninin etrafa yayılmasının önüne geçilmiş olur. Bu sözüm ona çiftleşme ilkbahar aylarında defalarla tekrar olunur. Üzgün balığıgiller'in ilginç bir özelliği de erkeklerin arasında dövüş olmamasıdır. Bir dişi birkaç erkekle bir araya konulsa dahi, işler, sanki bir tek erkek ve bir tek dişi varmış kadar sükûnet içinde olagelir. Dişi böylece erkeklerin kâh biriyle, kâh ötekiyle çiftleşir. Esasen dişiler şu veya bu erkeğe karşı herhangi bir tercih de göstermezler. Erkekler ister az, ister çok parlak renkli, ister iri, ister ufak olsunlar, dişiler tarafından tereddütsüz kabul edilirler. Böylece erkeklerin düğün urbaları sadece metabolizmalarının bir sonucu olup pratik anlamda bir işe yaramaz.