TOPRAK YABAN ARISI
(Bombus terrestris)

«Toprak yaban arısı», Avrupa'da çok yaygın arılardandır. Rengi kadife gibi siyahtır. Sarı ve beyaz bölgeleri vardır. Çiçek bahçelerini ziyaret ederek, ağırlıklarıyle çiçeklerin başını aşağıya eğen bu iri ve kalın yapılı anları herkes bilir. Bal anları'ndan çok daha uzun dili olan toprak yaban arılan, uzun taçlı çiçeklerin tozaklanmasnda  önemli  rol  oynar.
«Bombus» grubunda «taş yaban arısı» (Bombus lapidarius) ve «tarla yaban arısı» (Bombus agrorum) gibi çeşitli türler yer alır.
«Meliponidae» ailesi üyeleri, Amerika'nın sıcak bölgelerinin arılarıdır. Havaları altından bir ok gibi yaran iri sarı lekelileri ve daha canlı renkli ufakları vardır. İnsanı sokamazlarsa da, gözlerine, kulaklarına ve saçlarının içine girerek sokmuş kadar rahatsız   ederler.
Toprak yaban arıları'nın yuvasında sadece birkaç yüz arı olmasına karşılık, Melipona'larınki bazen 80 000-100 000 arılıktır. Kışın ölmezler. Bir ağaç kovuğunun, ya da yerdeki bir deliğin içinde barınarak sert havaları geçiştirirler.
«Melipona» yuvası, seçilen bîr oyuğun içinde, koruyucu bir mahfazayla sarılı üst üste peteklerden meydana gelir. Bu tertip, eşek arısı'nınkîne biraz benzer, şu farkla ki buradaki biricik inşaat malzemesi, eşek arıları'ndaki gibi kâğıt halitası değil, balmumudur.
«Melipona» lar bal arıları'ndan çok daha ufaktır. En irisi 9 milimetreden biraz kısadır, en ufağı ise 2 milimetrelik pek minik bir yaratıktır. Bazı memleketlerin insanları bu arılar tarafından depo edilen balı toplarlar. Bununla beraber bazı türlerinkmin zehirli olduğu unutulmamalıdır. Zira bu iğnesiz arılar, şekerli sıvılarını, çiçeklerin balözünden başka kaynaklardan da toplarlar. Tabiat bilginleri bu arıları çok kere leşlerin ve çöplerin üzerinde görmüşlerdir.