SAZAN
(Cyprinus carpio)

«Sazan», 1 metre uzunluğunda ve 15-20 kilo ağırlığında olabilir. Ağzı geniş, kalın dudaklı ve uzun bıyıklarla çevrili, kuyruk yüzgeci yarımay biçiminde oyuntulu, şekli gibi rengi de değişiktir (altın sarısı ile mavimsi-yeşil arasında oynar). Sırtı ile yüzgeçleri genel olarak göze gri, dudakları ile karnı sarımsı gözükür. Pullarının ortasında çok kere siyah bir leke göze çarpar. Sazanlar da bıyıklı balıklar ve dere kayaları gibi kısa anüs yüzgeçti (7-9 ışınlı) sazangillerdendir.
Sazanlar evcilleştirilen ilk balıklar olsa gerektir: Çinliler onları en azından iki bin beş yüz yıldır havuzlarda yetiştirmektedirler. Bugün de Avrupa'da, Yakın Doğu'da, ve Güney Amerika ile Afrika'nın bir çok kısımlarında geniş çapta yetiştirilirler. İnsanoğlu tarafından en fazla yeniden tatlı su balığının sazan olduğunu söylemek mübalâğa sayılmaz. Eti bazı. kimselerin gözünde fazla kılçıklı ve yavan olmakla beraber, usulüyle pişirildiği takdirde çok lezzetli bir balık olduğu şüphe götürmez.
Sazan, önceleri bir Asya türüyken, şimdi bütün kıtalarda, hatta Madagaskar ve Hawai adaları gibi ücra köşelerde bile bulunmaktadır. Bazı uzmanlar Avrupa'ya 13. Yüzyılda sokulduğu iddiasındadırlar. 19. Yüzyıl sonlarına doğru Amerika'ya götürülmüştür. Güney Amerika ile Afrika' ya sokulması daha bile sonradır. Sazan'lar bu yerlerin birçoğunda daha değerli balık türleri için bir tehlike kaynağı olmuşlardır. Dayanıklılıkları, çevreye uyma kabiliyetleri ve çabuk üremeleri sayesinde yerli türlerin yerini almakta gecikmezler. Su bitkilerini, dolay isiyle de birçok türlerin üreme alanlarıyle barınaklarını tahrip ederler. Daha beteri, yiyecek peşinde dibi karıştırmaları suyu Dolandırıp başka balıklar için elverişsiz bir hale sokar.
Bugün yetiştirilen sazanlar arasında başlıca üç çeşit göze çarpar. «Ayna sazan» in pulları seyrektir ve aralarında çıplak deri dikkati çeker. «Deri sazan» m, yüzgeçlerinin kaidesinin etrafındakilerin dışında hiç pulu yoktur. «Yaban Sazan» türü ise tam pulludur. Gelişme hızı, ekonomik değer, hastalığa dayanıklılık bakımlarından farklı yeni yeni çeşitler de yetiştirilmiştir. Sazan havuzlarında mikroskopik bitkilerle hayvanlar artırılır ve balıklar sunî olarak da beslenirse, 5 000 metre karelik havuz bir yılda 600 kilo balık verebilir. Sazanlar otçul olduklarından yiyecek olarak doğrudan doğruya bitki yiyebilirler, fakat aynı zamanda bir miktar ufak hayvan ve hayvansal madde. yemekten de geri kalmazlar.
Sazan'ın yumurtaları yaklaşık olarak 1.5 milimetre çapındadır. İnanılamayacak kadar çok sayıda yumurtlanan bu yumurtalar yapışkan olup su bitkilerinin üzerine dökülürler. Batığın yumurtlama mevsimi ilkbahar ve yaz başlandır. Yavrular, suyun sıcaklık veya soğukluğuna göre 5-20 gün sonra yumurtadan çıkarlar.
Sazanlar esaret hayatına rahatça uyabilirler. Bu şekilde 30 yıl yaşayanları görülmüştür.