SAÇAK KANATLILAR

Çiçekler Aşık Böcekler

HERHANGİ bir çiçeğin içine dikkatle baktığınız takdirde, mutlaka bir veya birkaç tane ince yapılı, minik böcek görürsünüz. Bunlar büyük bir ihtimalle birbirine çok benzeyen, fakat âdetlerinde büyük ayrılıklar olan birtakımın üyeleridir. Adlarına «saçak - kanatlılar» ya da «kabarcıklı -ayaklılar» denilebilir. Çan şekilli çiçeklerin derinlerindeki boşlukları pek severlerse de, onlara papatya biçimli türlerde de çok rastlarsınız. Bu böceklere büyüteçle bakacak olursanız, ilk gözünüze çarpan şey, dört kanatlarının minik tüylere benzeyişi olacaktır. Mikroskopla bakılınca, bu kanatların son derece dar olduğu ve incecik havlardan meydana gelmiş enli bir kenarla, çevrili bulundukları görülecektir. Takımın, «saçak - kanatlı» çiçeklerin üzerinde görülen ergin saçak - kanatlılar anlamındaki «Thysanoptera» adı bundan ileri gelir.
Bu böceklerin, çiçeklerin üzerinde görülen erginlerinin kanatları vardır, fakat kanatsız olan birçok türler bulunduğu gibi, yavruların da şüphesiz kanatları yoktur. Mutedil enlem türlerinin hepsi çok ufaktır. Uzunlukları 1 -1,5 milimetreyi geçmez. Tropikal türler daha iridir, hele Avustralyalı bir devin uzunluğu 12 milimetreyi geçer. Renkleri sarı, kahverengi ve siyah arasında oynar. Siyahlarına bazen yanlışlıkla «kara sinek» diyenler vardır. Birçok saçak - kanatlılar, ayaklarının ucunda, pürüzsüz yüzeylerin üzerinde tutunmalarına yarayan kesemsi garip bir tertip taşırlar. Ağız parçaları, delecek ve emecek tarzda şekil almıştır ve kafanın yalnız sol yanında gelişmiştir.
Bazı türler erdişidir, bazı türlerde ise erkek ya enderdir, ya da hiç yoktur ve yumurtalar döllemsiz gelişirler. Bu metoda «partenogenez» veya «döllemsiz çoğalma» denildiğini gördük. Dişi, yumurtalarını genellikle bir bitkinin veya çiçeğin dokularının içine yumurtlar... Bununla beraber canlı yavru doğuran birkaç tür de vardır.
Bu böceklerin hayat süresi 2-3 ayla bir yıl arasında oynar. Bir yıl yaşayan bir tür olan armut saçak -kanatlısı'nda, böceğin hayatının en büyük kısmı yumurtada ve yavruluk kademesinde geçmiştir. Ergin böcek tam armut ağaçlan çiçek açarken ortaya çıkar, yumurtalarını çiçeklerin içine yumurtlar ve çiçeklerin yapraklan ölür.
Bu minik böcekler ne yazık ki ilginç hayatlarını çoğunlukla insanoğlunun en seçme bitkilerinin üzerinde geçirirler. Limonluk, soğan, glayöl, buğday, karanfil tipleri ve ekinlere türlü şekillerde zarar veren başka türler böyledir. Yaprakla beslenince, bitkiye zarar verirler, çiçeklerle beslenince, meyvanın teşekkülünü önlerler. Ayrıca bakterilerle, ya da mantarlarla bulaşan birçok zararlı bitki hastalıklarını yayarlar. Tahıl, soğan ve tütün saçak-kanatlıları bazen sıcak yaz günlerinde sürüler halinde uçar ve mahsule zarar verdikten başka, insanların üzerine de kum gibi üşüşürler. İnsanın derisinin üstüne konunca, ısırmaları muhtemeldir, fakat bu takdirde kan değil, nem peşindedirler. Bir tek saçak - kanatlı'nm ısırığı mühim değilse de, birkaç düzineninkî insanı fena halde rahatsız eder.
Bütün saçak -kanatlılar ciciklerin ve yaprakların üzerinde yaşamazlar.
Bazı türler çürümekte olan bitkisel maddeleri, daha başkaları nıikroskopik mantarları, birçoğu da ağaç kabuklarının altını tercih eder. Daha başkaları da otçul olmayıp bitki bitleri'ne, kenelere, başka saçak-kanatlılar'a ve daha iri böceklerin yumurtalarıyle yavrularına dadanırlar. Saçak - kanatlılar, dünyanın, çok soğuk bölgelerinin dışındaki hemen her yerinde bulunurlar. 2 500 türleri sayılmışsa da bilinmeyen daha bir sürü türlerinin bulunması muhtemeldir.