Kuşların esrarengiz göçleri

BEYAZ baykuş gibi bazı kuşlar ancak bulundukları bölgede  yiyecek kıtlığı baş gösterdiği zaman göç ederler. Yaban ördekleri de göllerin ve nehirlerin donmasıyla güneye göç etmeye zorlanmcaya kadar kuzeyde kalabilirler, yaşlı kuşların çoğu, daha dayanıklı oldukları, ya da yerlerine, yurtlarına daha bağlı bulundukları için kuzeyde kalırlar. Bu genel olmayan göçler, başka kuş türlerinin uzun ve esrarengiz göçlerini anlamamıza yardım edebililir.
Bu uzun göçlerin birkaçından burada bahsedelim. Pirinç kuşu Birleşik Amerika'nın tarlalarıyla çayırlarında yuvasını yaparsa da, kışı Arjantin pampalarında geçirir. Bazı çulluklar da Alaska'da üredikten sonra, Pasifik okyanusu'nun üzerinde 3 500 kilometre yol alarak Hawoi'deve güney denizlerinin başka adalarında kışı geçirirler.İngilterenin guguk kuşları yaz ortasında Afrikaya göç ederken, arkada bıraktıkları yavrularının, birkaç hafta sonra içgüdülerine uyarak kendilerini takip edeceğine emin bulunurlar. Kuzey Kutbu deniz kırlangıcı, yuvasını Kuzey Kutbu Dairesi'ne kadar kuzeyde yaptığı halde, çok kere 35 000 kilometrelik bir gidiş-dönüş yolculuğunu göze alarak bazen kışı geçirmek üzere Antarktika denizlerine kadar güneye iner.
Bu uzun yolculuklarda dayanıklılığın hız kadar önemli olduğu meydandadır. Yaban ördekleri, yaban kazları ve yağmur kuşları saatte ortalama 72 Km. yol alırlar. Rüzgâr şartları bu hıza müspet veya menfi şekilde tesir eder.
Bazen beklenmedik hava değişiklikleri göç eden kuş sürülerinin mahvına sebep olur. Sonbaharda veya ilkbaharda havadaki anî bir soğumanın küçük bir alandaki 750 000 kuşu öldürdüğü bilinmektedir. 1931 sonbaharında göç halindeki kırlangıç türleri de böyle anî bir hava değişikliğinin kurbanı' olmuştu. Viyana'lı kuşseverler Allahtan bahtsız kırlangıçların doksan bin kadarını kurtarabildiler ve onları tedavi ettikten sonra uçakla Venedik'e yolladılar. Kırlangıçlar orada güneye doğru yollarına devam edebilmeleri için serbest bırakıldılar.
Kuşlar bu uzun göçlerde nasıl yollarını bulurlar? Uzun boylu incelemelere ve ayağı halkalı kuşlarla yapılan deneylere rağmen, bu soru tam manasıyla cevaplandırılamamıştır. Kuşların hiç şaşmadan yuvalarına döndükleri bir gerçektir, ama bu başarılarım hafızalarına mı, keskin görüşlerine mi, keşif uçuşlarına mı, yoksa bilinmedik bir «yön duygusu» na mı borçlu oldukları belli değildir.
Birçok genç kuşlar, aynı yolu evvelce yapmış daha yaşlı kuşların kılavuzluğuna ihtiyaç duymaksızın göç ederler. Buna bakarak, belli bir yönde uçmak içgüdüsünün kendilerine atalarından miras kaldığı sonucu çıkarılabilir. Güneşin durumunda mevsime bağlı değişiklikler gibi bazı tabiî olayların, kuşların belli bir yönde uçmak içgüdülerine temel olması mümkündür. Bazı bilginler de, kuşların, arzı çeviren kuzey - güney miknatıs alanını hissederek yönlerini buna göre tayin ettiklerini ileri sürerler. Fakat eldeki deliller, magnetik dalgaların kuşları etkilemediğini gösteriyor.
Yakın tarihlerdeki bazı incelemeler, kuşların, güneş olduğu müddetçe günün herhangi bir saatinde yönlerini tayin edebildiklerini göstermiştir. Güneşin mevkii bir günün içinde devamlı değiştiğine göre, bu gibi kuşların, saati bilmelerine yardım eden bir tertipleri olduğu sonucuna varabiliriz, başka bir deyimle kuşlar güneşin mevkiindeki değişiklikleri kavramaktadırlar.