KÜESAL
(Pharomachrus mocinno)

«Küesal», Orta Amerika ülkelerinden Guatemala'nın ulusal kuşu ve birçoklarına bakılırsa, dünyanın en güzel tüylü yaratığıdır. Küesal bir zamanlar da Aztek'lerin kutsal kuşuydu ve tanrıları Küesalkoatl'ın ibadet törenlerinde yer tutardı. Aztek' ler; adını taşıyan geçitten geçerek Meksiko vadisine kasırga gibi indiği zaman, İspanyol fatihi Cortes'i bu tanrı sanmak yanlışına düşmüşlerdi.
Küesalın tüyleri kısmen güzelliği, kısmen de kutsal niteliği sebebiyle Aztek'lerde krallara süs olurdu.
Küesal, asıl kuyruğun 60 santimden daha ilerisine uzanan kuyruk üstü tüylerinin muazzam uzunluğuyle bütün öbür trogon'lardan ayrılır. Bu kusun iri ve yuvarlak bir başlığı vardır. Sırtı ve başından göğsüne kadar altı zengin ve pırıl pırıl bir yeşildir. Karnı kırmızı, kuyruğu geniş beyaz bölgeleri olan bir siyah, sırtının kılıç biçimindeki uzun tüyleri parlak yeşildir. Yerliler Güney Amerika'nın bazı yerlerinde bu kuşa dağ kolibrisi derlerse de, bu adın, kuşun uçuş tarzından değil, tüylerinin parlaklığından ileri geldiği muhakkaktır. Bununla trogon'larm bazen meyvayla beslenirken hızlı hızlı kanat  çırptıkları bir  gerçektir.
Küesal'm uzun kuyruk tüyleri kuşun güzelliğini artmrsa da, bazen ona güçlük çıkardığı da olur. Meselâ  erkek,  bir  ağacm  ufacık  oyuğunda kuluçka nöbetini dişisinden devraldığı zaman, bu uzun tüyleri sırtının ve başının üstüne kıvırır. Küesal'lar 42 santimlik vücut uzunluklarıyle  dikkati  çekerler.
Birleşik Amerika'nın güney Arizona dağlarında, memleketin yalnız bu bölgesinde bulunan bazı Meksika kuşlarına rastlanır. Bunlardan «bakır kuyruklu trogon» (Trogon am. biguus) Amerika trogonları'nm en ziyade  kuzeye çıkanıdır.