İrilik ve hayatta kalma

GEÇMİŞTE çok daha fazla sayıda sürüngen vardı. Sürüngenler 160 milyon yıl süresince dünyaya hâkim oldular denebilir. Bunlardan bazıları, modern ölçülere göre dev iriliğine erişmişlerdi. Hattâ yarasamsı kanatlan gelişen bir grup havalanmıştı. Bir başka grubun vücut çizgileri köpek balığmınkilere benzemiş, bacakları yüzgece benzer ve küreğünsi bir görünüş almıştı. Suya dönen. bu sürüngenler, uzak geçmişte kalmış atalarının akrabaları balıkları avlamaya girişmişlerdi. Daha başkaları, dipte veya kıyılarda yetişen bitkilerle beslenmek üzere bataklıkların ve sığ suların yolunu tutmuşlardı. Beri yandan dev etçil akrabaları tiranosor'lar veya öbür adlarıyle «tiran kertenkeleleri» dik yürümeye başlayarak karada kalmışlar ve sürüngen akrabalarını yemek suretiyle geçimlerini sağlamışlardı. Sözün kısası, sürüngenler, dünyanın, faal olmalarına müsaade edecek kadar sıcak bütün bölgelerini kaplamışlardı. Bu eski sürüngenlerin bugünkü türler kadar ısıya ihtiyaç duymamış olmaları da mümkündür.
Fakat sürüngenler bundan yetmiş veya seksen milyon yıl önce bir gerileme devresine girmişlerdir. Bu belki de, yavrularının bakımı için daha ileri metotlar geliştiren ve her türlü havada faal kalabilen memelilerin dünya sahnesine çıkışının sonucuydu. Ya da belki vücut ısıları için dış kaynaklara bağlı kalmış dinozorlar ve akrabaları gibi dev yapılı hayvanlar için elverişsiz şiddetli iklim değişiklikleri olmuştu.
Dinozorlarla akrabalarının neden yok olduklarını belki hiç bir zaman öğrenemeyeceğiz, ama iklimin onlara göre fazla ısınmış olması mümkündür. Gergedan veya fil iriliğinde bir hayvan, bu durumda gölge ve hele yerin altında serin bir barınak bulmakta büyük güçlükler çekecekti. Buna karşılık, adi kertenkelelerimiz iriliğinde sürüngenler, bugün birçoklarının sıcak kuşaklarda yaptıkları gibi, kayaların arasındaki oyuklara çekilmek ve yerde delikler kazmak suretiyle vücutlarını serinletmekte, büyük zorluklarla karşılaşmadılar.
İri su kitleleri karalar gibi çabufi: ısınıp soğumazlar. İri sürüngenlerin soylarının tükenmesi geniş çaptaki iklim değişikliklerinden ileri geldiyse, akarsularda, göllerde ve okyanuslarda yaşayanlarının aynı derecede zarar görmemiş olmaları mümkündür. Günümüzdeki en ağır ve en iri sürüngenlerin akarsularda ve okyanuslarda yaşayan yaratıklar olması bu bakımdan manalıdır.