GEYİĞİN TACI: DALLI BOYNUZLAR

Bütün hayvanlar dünyasının en ilgi çekici özelliklerinden biri geyiğin dallı boynuzlarıdır. Bu boynuzlar genellikle yalnız geyikte vardır. Fakat «misk geyiği» ve «Çin su geyiği» gibi tek tuk bazı türlerde erkek de, dişi gibi dallı boynuzdan yoksundur. Buna karşılık karibu'ların gerek erkeğinde, gerekse dişisinde dallı boynuz vardır,
Dallı boynuzlar, kafatasının alın kemiklerinin üzerindeki kaidelerden yetişen sağlam kemik çıkmtılandır. Geyik dallı boynuzları, kış ortasında veya ilkbahar başında olmak üzere yılda bir kere düşer. Eski dallı
boynuzların düşmesinden iki hafta kadar sonra her kaidenin üzerinde yuvarlak ve kürkümsü bir top büyümeye başlar. Bu küçük çıkıntılar pek çabuk şişerek ve genişleyerek, geyiğin başım taç, gibi süsleyecek kavisli ve dallı yapılan meydana getirirler. Dallı boynuzlar bu gelişme devresinde yumuşak ve süngerimsidirler, dokuları zengin bir kan akımıyla beslenir.
Dallı boynuzlar, kan akımı ve beslenme eylemi yavaşlaymcaya kadar büyümeye devam ederler. Kan damarları büzülüp çalışmaz hale gelince, dallı boynuzların büyümesi de sona erer. Ondan sonra dallı boynuzlar kemik gibi sertleşir, bu arada yüzeylerini örten «kadife» de kuruyup soyulur. Geyikler boynuzlarını ağaç gövdelerine ve dallara sürterek cilalar ve parlatır. Bu şekilde hareket etmelerine, belki de canlı dokuların kurumasının sebep olduğu kaşınma hissi de olabilir.
Geyiğin dallı boynuzlarının düzgün şekilde düşmeleri ve yerlerine yenilerinin çıkması gerçekten şaşırtıcıdır: «Mus» adlı geyiğinin 30 kilo ağırlığında olabilen muazzam dallı boynuzlan bile her yıl düşer ve yerlerine yenileri yetişir.
Dallı boynuzlar gerek irilik, gerekse biçim itibanyla farklıdırlar. Her geyik türünün kendine has boynuz modeli vardır. Dallı boynuzlar şahane bir süs olduktan başka, aynı zamanda muazzam bir silâhtır. Fakat başka hayvanlara karşı kullanılmaları mümkün olduğu halde, geyikler onlardan daha ziyade dişilere sahip olmak için başka erkek geyiklerle giriştikleri dövüşlerde yararlanırlar.
Erkek geyikler çiftleşme zamanlarındaki bu kavgalan esnasında dallı boynuzlannı eğerek birbirlerine karşı hiddetle saldmya geçerler. Fakat dallı boynuz uçlarının meydana getirdiği çatahmsı yapı bir tek ucun derine saplanmasını önlediğinden, ağır surette yaralanan olmamaktadır. Fakat bazen iki dövüşçünün dallı boynuzlan öylesine birbirine dolaşmaktadır ki, hayvanlar kurtulabilmek için çaba sarfedeyim derken yorgun düşmekte ve sonunda açlıktan ölmektedirler.
Hemen bütün geyikler, dallı boynuzlarından başka, safra keselerinin olmayışı sebebiyle de ilgi çekicidirler. Bu eksiğin onlar için yararlı olup olmadığı belli değildir. İnsanlarda ciddî bir hastalık olmasına rağmen, yabani hayvanlar arasında safra kesesi rahatsızlığı hakkında bir şey bilinmemektedir. Geyiklerin başka bir garip özellikleri de üst çenelerinde orta kesici dişlerin olmayışı ve bunlann yerinde, sert diş eti dokusundan bir yastığın bulunmasıdır. Bu, geviş getirenlere has bir özelliktir. Dallı boynuzlan olmayan geyiklerde çoğu zaman bıçak gibi keskin üst köpek dişleri dikkati çeker.

Geyiklerin, geviş getiren hayvanlardan olduklarını gördük. Bir geyik otladığı zaman, taze yiyecek kısmen çiğnenerek ezilir, sonra yutularak midenin işkembe denilen bölümüne geçer. Otlar burada kalarak yumuşayacak ve iyice ıslanacaklardır. Hayvan istediği zaman işkembesini büzerek, geviş adını alan bu yiyeceğin bir kısmını ağzına getirebilir. Geviş bu defa iyice çiğnenecek, sonra tekrar yutulacak ve bu defa işkembede kalmıyarak midenin başka bölümlerinde sindirilecektir.