Esrarengiz Deniz Kuşları

Fırtına Kuşları

FIRTINA KUŞLARI» nın ve  «yelkovanlar» ın elli yedi türü, gagalarının üzerindeki boynuz maddesinden levhaların düzeni bakımından akrabalarından ayrılırlar. Açılmış kanatlarının eni 50 santimi gecen «dev fırtına kuşu»  adındaki bir tür, irilik itibariyle küçük albatroslara yaklaşır. (90 santim uzunluğundadır.) Beri yandan «ince gagalı fırtına kuşu» (Pachyptila beleheri) nar bülbülü'nden iri değildir.
Bu ailenin (Procellariidae) tüyleri daha ziyade gri, kahverengi, donuk beyaz veya bu renklerin karışımıdır. Gagalarıyla ayakları genellikle gri veya siyahtır, bazen pembemsi veya mavimsi de olur. Tüy rengi birçok kuşlarmınkinin aksine, her iki cinste de eşittir. Yavrular anneleriyle babalarına benzerler.
Bu kuşlar aşağı yukarı albatros gibi uçarlarsa da, kanatlarını daha fazla çırparlar. Özellikle Güney Batı Pasifik Okyanusu yelkovanlarından biri (Puffinırs gavia) hemen hemen aralıksız kanat çırpar.
Fırtına kuşları'nın birçoğu renk ve irilik bakımından birbirine benzer. Öyle iken aralarından birçoğunun birbirinden ayırt edilmesi güç değildir. İngiliz ve Amerikalı denizciler bellibaşlı bazı fırtına kuşu tiplerini tanırlar. Meselâ, fırtına kusları'nın daha küçük bir grubu olup bizde ayrı ismi olmayan, İngilizce'de ise «prion» denilen bir gruba «buz kuşu» veya «balina kuşu», yelkovan" lara ise «koyun kuşu» derler.
Fırtına kuşları dünyanın bütün okyanuslarında bulunurlarsa da, hiç bir yerde Antarktika denizlerinde olduğu kadar kalabalık değildir. Birçok türler altı ay gibi uzun devreler süresince devamlı olarak denizde kalırlar.
Fırtına kuşları yılda yalnız bir kere üç aylık bir süre için karaya çıkıp ürerler. Dişi, alçak bitkilerle kaplı bir alanda veya kayaların arasındaki sığ bir oyukta bir tek beyaz yumurta yumurtlar. «Kar fırtına kuşu» (Pagodroma nivea), bu arada okyanustan kilometrelerce içeri uçarak Antarktika kıtasının ıssız dağlarında yuva yapar.
Kuluçkaya oturan fırtına kuşları'nın  gündüzleri  sesleri  çıkmaz.   Her iki cins de ottan ve tüyden yuvalarının üzerinde sıra ile kuluçkaya oturur. Oturanın eşi o sırada açık denizde avlanmakla meşguldür. Güneş batarken eşleri sürü halinde denizden dönerken, gizli gizli kuluçkada oturan fırtına kuşları gitgide yükselen acayip çığlıklar koparırlar.
Fırtına kuşu yavruları çok şişman ve kabarık tüylü olmakta gecikmezler. Haftalarca yuvada kalır ve büyüklerinin kustuğu deniz canlılarından meydana gelmiş yağlı bir sıvıyla beslenirler.
Hayatlarının en büyük kısmı denizlerde geçtiği için, fırtına kuşları hakkında öbür kuşların çoğundan daha az bilgi sahibiyiz. Birçok türlerin üreme alanları keşfedilmemiş gitmiştir. Bizde karşılığı olmadığı İçin, İngilizce adına dayanarak «Bermuda kahovu» (Pterodroma cahow) diyebileceğimiz bir türün ergin olmayan üyelerinden biri, bir fırtınadan sonra Bermuda'nın bir sokağında ölü olarak bulunmuştu. Halbuki bu türün soyu tükeneii en azından çeyrekyüzyıl olduğu zannediliyordu! Bu olaydan kısa bir süre sonra Bermuda kahovlan'mn canlılarına da rastlandı. Bu keşif adada büyük heyecan uyandırdığından, bu kuş âdeta uysal bir sembol haline geldi.
Birçok kuzey denizlerinde en yaygın okyanus kuşu ve grup halinde yaşamaya en hevesli olanı «kutup fırtına kuşu» veya öbür adıyla «fulmar» dır (Fulmarus glacialis). Bu fırtına kuşu gerek Kuzey Atlantiğin, gerekse Kuzey Pasifik'in kıyılarında ve adalarında ürer. Yaklaşık olarak 45-50 santim uzunluğundadır, tüyleri gri ve beyaz renklidir. Yuvasına yaklaşan yabancılara pis kokulu ve yağlı bir madde püskürtür.
Fırtına kuşları denizde yaşamak üzere yaratıldıklarından, karada çok âciz durumda kalırlar. Hele bu kuşların ürediği adalardan birine bir kedi getirildiği takdirde, o adada fırtına kuşu soyunun tükeneceğine en ufak bir şüphe yoktur. «Jamayka fırtına kuşu» (Pterodroma jamaicensis) adında bir tür sırf bu şekilde yok olmuştur. Fareler de fırtına kuşu kolonilerine dehşet saçarlar. Bununla beraber fırtına kuşlarının iri türlerinden bazıları fareleri kaçırabilmektedir. «Dev fırtına kuşu» bu bakımdan akrabalarına benzemez. Yavru penguenleri öldürüp yer, yumurtasıyla yavrusunu da mükemmelen savunabilir.