EKLEM BACAKLILAR

ISTAKOZLAR ÖRDEK MİDYELERİ ÖRÜMCEKLER AKREPLER BÖCEKLER VE AKRABALARI

OMURGASIZ hayvanların son ve en kalabalık grur bu, eklemli vücutları, eklemli bacakları, eklemli duyargaları veya eklemli iğneleri olan ufak hayvanları içine alır. Bu grubun bilimsel adı «Arthropoda», «eklembacaklılar» anlamına gelir. Daha önce, gerçek solucanların bölütlü veya eklemli vücutlan olduğunu, fakat eklemli bacakları olmadığını gördük. Bir yer solucanı, halk gözünde onunla çok benzer olan ve çok kere toplu olarak «kurt» denilen yavru böceklerle, meselâ bir elma kurdu, bir un kurdu, bir tırtıl vesaire ile kıyaslanacak olursa, yer solucanı'ndan başka hepsinin eklemli bacakları olduğu görülür.
Eklembacaklı'ların iç iskeletleri yoktur. Vücut cidarları, deri tarafından salgılanan «kitin» adlı sert bir maddenin birbirini takip eden ince ve daha kalın halkalarından meydana gelir. Bu sert örtü, eklembacaklılarda iskeletin yerini tutmakta ve kaslar da buna bağlı bulunmaktadır. Kitin örtüsünün kalın kısımları çok sert ve boynuzumsudur ve ne kadar kalın olurlarsa o nispette az oynak olurlar. Bu sert halkaları birleştiren daha ince kitin halkaları ise oynak olup, sahiplerinin eğilip bükülmesine imkân verirler.
Eklembacaklı'nın vücut boşluğu, kalp adlı bir pompalama aracı tarafından dolaştırılan sıvılarla doludur. Eklembacaklı'nın kalbi, ön ucunda açık bir boru şeklindedir. Bu borunun yanlarında, vücut sıvılarının girmesine imkân veren çok sayıda delik vardır. Nabızla kıyaslanabilecek bir hareket, sıvıları öndeki uçtan geçirip kalpten çıkarmak suretiyle dolaşımı mümkün kılar. Vücudun dış yüzeyindeki birtakım ufak delikler de atmosferdeki havanın vücudun içindeki incecik dallı borulara geçmesine imkân vererek, eklembacaklıların vücut sıvısının veya kanının, gerekli oksijeni almaşım sağlar. Omurgalı hayvanlarda çok çapraşık bir fonksiyon olan kan dolaşımı sisteminin ilkel şekli budur. Eklembacaklıların ilk bakışta uyandırdığı genel tesir, çok eklemlilik ve çokbacaklılıktır. Eklemli bacaklardan böceklerde üç çift, örümceklerde dört çift, bazı çokbacaklı sınıflar üyelerinde ise yüz on beş çift vardır. Bazı türlerde işe, sahiplerinden çok kere daha uzun bir veya iki çift eklemli duyarga göze çarpar. Eklembacaklılarda gözler genellikle bir çifttir. Fakat bazen düzkanatlılar'da, meselâ çekirgelerde, sade gözler veya oseller vardır. Bazı yengeçler gibi başka eklembacaklılarda gözler sapların üzerindedir. Daha başkalarının dört çift gözü vardır. Bu kadar kalabalık bir grupta şüphesiz genel kurallara uymayan üyeler vardır. Bu kadar kalabalık bir grupta şüphesiz genel kurallara uymayan üyeler de bulunacaktır.

Eklembacaklılar (Arthropoda) filum'u, bilinen bir milyon türüyle, hayvanlar dünyasının en kalabalık grubudur. Bütün öbür hayvanlarla arasındaki oran bire karşı altıdır. Dokuzyüz bin türlü böcekler grubunun en büyük kısmını meydana getirir. Grupta o kadar çok tür olduğuna göre, vücut yapılarında da büyük ayrılıklar olacağı gayet tabiîdir.