ÇOKBACAKLILAR

ÇOKBACAKLILAR» bazı dillerde «Bin-ayak» ve «Yüz-ayak» diye adlandırılırlar. Bin ayaklı çokbacaklı yoksa da, bazı türlerinin ayaklarının sayısı yüzü geçer. Vücutlarının çoğu bölütünün her birine bir veya iki çift bacak bağlı olduğuna ve bölütleri çok sayıda bulunduğuna göre, «çokbacaklı» adına gerçekten hak kazanırlar. Çokbaçaklılar, kabuklulardan çok farklıdırlar. Buna karşılık, soluk boruları kanalıyle solundukları ve yalnız bir çift duyargaları olduğu için böceklere yaklaşırlar. Vücutları bir kafa ile birbirinin eşi çok sayıda halkadan meydana gelir. Başka eklembacaklılar'dan farklı olarak torâks'lan ile karınları arasında ftiç ibir ayrılık yoktur.

Çokbacaklıklar gerek yapı, gerekse hayat tarzı bakımından çok farklı iki gruba bölünürler.
Aralarında çıyanların da bulunduğu «Chilopoda» grubu üyelerinin vücudu yassılmıştır ve her bölütlerine sadece bir çift bacak bağlanır. Üstelik biricik ayak çiftleri zehir çengeli görünüşü almıştır. Bu da etçil olduklarını gösterir. Nitekim ava çıkarak boylarına göre sinekler, örümcekler, solucanlar, salyangızlar, hatta küçük kemiricilerle beslenirler. Gece hayvanlarıdırlar. Gündüzleri karanlık ve nemli köşelerde, ağaç kabuklarının, düşen yaprakların ve taşların altında, hatta toprağın içinde gizlenirler. Ilımlı bölgelerin başlıca iki grubu, yaşayış tarzlarına uygun ad almışlardır. «Lithobius» taşların arasında yaşayan, «Ge-ophilus» ise toprağı seven anlamına gelir. İyi bilinen türleri şunlardır: Adı, dilimize «kahverengi taş - koşar» diye çevrilecek «Lithobius forficatus» ormanlarda, parklarda ve bahçelerde bulunur. 2-3 santim uzunluğundadır. Birkaçı bir kavanozun içine konulacak olursa, birbirlerini yerler,insanı ısırdıkları takdirde, ısırıkları geçici bir yanmaya sebep olur.

«Toprak - koşarlar» in solucanımsı bir görünüşleri vardır. Vücutları 31-173 bölütten meydana gelir. Bir o kadar çift ayakları da vardır tabiî. Çoğu hem öne, hem arkaya sürünebilir.   Solucan   sibi  vumusak  derili hayvanlarla beslenirler. «Uzun duyargalı toprak - koşar» (Geophilus longicornis) iyi bilinen bir türdür. Hepsi insanlar için zararsızdır.