BÜYÜK - AĞIZLİGİLLER ve PARLAK AKRABALARI

BÜYÜK derinliklerde yaşayan balıkların birçoğunun ışık organları vardır. Stomiatidae ,Sternoptychldae ve derin deniz fenerbalığıgilleri (Myctophidae) ailelerine giren balıklar böyledir. Bunlar, yumuşak - yüzgeçliler takımından olup görünüş bakımından çok farklı olmalarına rağmen, sardalyaların hamsilerin ve som balıklan'nın yakın akrabalarıdır.
Büyük - ağızlıgillerin {Stomiatidae) en iyi bilinen üyesi «Stomias boa», alışılmış balık tiplerinden gerçekten çok farklı, garip bir yaratıktır. Yüzlerce metre derinlikte yakalanan bu balıkla bîr yüzey balığı arasında ilk bakışta hiçbir benzerlik yoktur. Bir kere vücudu, karanlıklarda yaşayan bir yaratığa yakışacağı üzere tamamıyle siyahtır. Altıgen pullardan meydana gelmiş bir mozayikle kaplı derisinde, ışık organı olduğu anlaşılan parlak noktalar dikkati çeker. Balığın normalden çok büyük bir ağız boşluğu vardır. Çene eklemleri gözlerin altında bulunacağına göğüs yüzgeçlerine yaklaşmıştır.
Büyük - ağızlıgil ailesinin başka üyelerinde de bu özelik vardır. Mesela, «Malakosteus» türünde, ağız açıklığı, vücudun tüm uzunluğunun dörtte birine yakındır.
«Stomias boa» nın midesinde bütün olarak yutulmuş balıklara rastlanmıştır. İki balık suyun içinde karşılaşmışlar ve ufak olanı büyüğünün içine girmiştir. Büyük ağızlıgiller'in bir özelliği de, alt çenenin altında, yumru gibi bir çıkıntıyla son bulan bir sakal kılının bulunmasıdır. Bu, «Parastomias» larda çatallı, «Trichostomias» larda ise olağanüstü uzundur. Böylece, derin deniz hayatının yeni bir özelliğiyle karşılaşıyoruz: Duyargaların, gözlerin görevine yardımcı olması. «Photostomîas» türünde göğüs yüzgeçlerinin ışınları aynı işi görür.
Büyük-ağızlıgiller kör değildir. Orta irilikte gözleri vardır. Fakat bu gözlerin, siyah sularda, bazı derin deniz yaratıklarının neşrettiği ışıklı lekeleri görmekten başka ne gibi bir faydası olabilir? Bundan ötürü, derin deniz yaratıklarında gözlerin pek o kadar önemli olmadığı ve dokunma organlarının, yaşayışlarında daha mühim bir rol oynadığı kabul edilebilir.
«Sternoptychidae» ailesi üyeleri, büyük - ağızlıgiller'den, vücutlarının daha yüksek ve yassılmış, renklerinin gümüşî, ağızlarının ufak ve keskin dişten yoksun, çenelerinin ise kılsız olmasıyle ayrılırlar. Ailenin başlıca iki türü «Argyropelecus» ve «ternoptyx»  tir.
«Argyropeleeus» bilimsel adı «gümüş balta» anlamına gelir. 6-8 santim uzunluğunda ve 3-4 santim yüksekliğinde olan bu balığın, yanlardan basılmış vücudu baltaya, dar kuyruğu ise balta sapına gerçekten benzer. Çok iri ve fırtlak gözleri ise tiyatro dürbününe benzetilmiştir.
Fenerbalığıgiller (Myctophidae) ailesinde vücut şekli öncekilerdeki kadar aşırı değildir. Sicilya balıkçıları bu derin deniz fenerbalıkları'ndan (Myetophum coeruleum) «dip-hamsileri» diye bahsederler.
Işık organları bu balıklarda büyük bir   önem taşır, mimarın çoğu Karnın yüzeyindeyse de, bir kısmı da kafanın çeşitli kısımlarına, burnun üzerine, gözlerin çevresine, alt çeneye, solungaç kapaklarına ve yanakların üzerine dağılmıştır. Bilhassa fenerbalığıgillerde (Myetophidae) ışık organları çok gelişmiştir.
«Fotofor» da denilen bu ışık organları, birer bezdir. Bu bezler, «lüsiferin» ve «lüsiferaz» adında iki madde salgılarlar. Bunlar ayrı muhafaza edilince koyu renk iseler de, birbirlerini etkiledikleri zaman ışık saçarlar. Lüsiferaz lüsiferin'i okside olmaya mecbur eder, bu kimyasal eylem ise ışık vücude getirir. Mumlarda ve gaz lâmbalarında da oksidasyon    prensibini    görüyoruz.    Şu farkla ki canlı ışıklarda ısı meydana gelmez. Canlı ışık soğuk bir ışıktır. İnsanların icat edebildikleri bütün ışıklardan üstün tarafı da budur.