BUKALEMUN'LAR

KALIN dilli bazı kertenkeleler avlarım, amfibyumların da yaptığı gibi, yapışkan dilleriyle yakalarlar. «Boynuslu kara kurbağası» böyledir. Fakat bu kabiliyet asıl «bukalemungiller» (Chamaeleontidae) ailesi üyelerinde en üstün şeklini bulmuştur.
Bukalemungiller hakkında bilgi edinmek için en iyisi «adi bukalemun» u (Chamaeleon) örnek olarak almaktır. Bu hayvanın gözlerinden tutun, diline, ayaklarına de değişken rengine varıncaya kadar her tarafı insan için bir şaşkınlık kaynağıdır. Esasen bukalemun adı atasözlerine kadar girmiş ve çabuk fikir değiştiren bir insan için kullanılır olmuştur.
Adi bukalemun yandan basık vücudu, dallara sarılabilen çok uzun kuyruğu ve önde sivri bir miğferle
son bulan üçgen biçimli kafasıyle gerçekten acayip bir görünüşü vardır. Dalların üzerinde yürürken ona hantal diyebilirsiniz. Halbuki ayakları mükemmel kavrama organlarıdır. Onları, insanlardaki gibi bir tanesi yerine, ikisi öbür parmaklara karşı olan ve onlarla işbirliği ederek kıskaç gibi çalışan bir ele benzetmek yeridir.
Bukalemun bu ellerinin ve cisimleri kavrama kabiliyeti olan kıvrılır kuyruğunun sayesinde, ayaklarının üzerinde maymunların en çeviğinden daha emniyettedir. Yavaş yürüyorsa, bu, gözetlediği avı ürkütmekten çekindiği içindir. Bukalemun'un gözleri başlı başına bir şiirdir. Her biri, yalnız ortada gözbebeği için ufak ve yuvarlak bir deliği bulunan daire biçimli, tane pullu ve kaim bir gözkapağının içindedir. Bu gözler birbirinden bağımsız olarak hareket ederler. Biri yukarı bakarken, öbürünün bakışı arkaya yönelebilir. Bukalemun av peşindeyken her göz devamlı olarak fırıl fırıl döner. Fakat bukalemun bir av görünce, her iki gözünü de bunun üzerine diker.
Bukalemun bir böceğe yeteri kadar yaklaşınca, ona dilini fırlatır. Zaten tabiat bilginleri bukademungilleri,    «dil - fırlatanlar»    (Rhiptoglossa) adında ayrı bir alt takıma alırlar. Bukalemun'un dili; avı yakalamak için yapışkan bir salgıya bulanmış bir vantuzla son bulan üzün bir boru olarak tarif edilebilir. Ağzın içine çekilince boynundaki 'dil kemiklerinden birinin üzerine yatar. Dilin sapı, birbiri arkasından kasılabilen bir seri dairevi kastan, meydana gelir. Bu kaslar kasılınca, yay gibi ağzın içine çekilmiş olan boru ileri fırlar. İleri fırlamış dilin uzunluğu, bukalemun'un 24-30 santimlik vücut uzunluğuna hemen hemen eşittir. Bu iş o kadar hızlı olup biter ki, bukalemun'un ağzında dilin vantuzlu ucunun belirmesiyle yaprağın üzerindeki böceğin kaybolması bir olur. Dildeki başka kaslar kasılınca, dil, böcek yapışkan ucunda olduğu halde, ağzm içine çekilmiş olur.