ÇALIŞKANLIKLARI VE KURDUKLARI DÜZENLİ TOPLUM HAYATIYLA TANINAN

ARILAR

KABA bir tarife göre, arılar, larvalarını pollenle ve balla besleyen iğneli zarkanatlılar'dır. Esas itibariyle hidrokarbonla olan bu yiyecek rejimi, arıları, larvalarını azot bakımından zengin etimsi maddelerle besleyen eşek arıları'ndan ayırır.
Arada bu derece belirli olmayan başka ayrılıklar da vardır tabii Meselâ, anlar daha çok tüylerle örtülü, eşek arıları ise tüysüzdür. Arıların işçilerinde arka ayaklar pollen toplamak iğin sepetçik ve kıskaçla silâhlanmıştır. Eşek arıları'nın işçilerinde böyle bir tertip yoktur.
Eşek arıları'nda olduğu gibi, arılarda da münzevi olanlarına ve toplumsal olanlarına rastlanır, şu farkla ki arılarda ikisi arası merhaleler de vardır.
Münzevi anlar arasında «Osmia» lan ve «yaprak kesen arılar» ı (Megachile) gösterebiliriz. Bunların yuvası ister toprağın içinde kazılmış, ister tabiî bir oyuğun içi olsun ve yapraklarla döşeli olsun, olmasın, yumurtalar daima birbirinden ayrı bölmelerde muhafaza edilir. Dişi, her birinin yanına, larvanın gelişimi için gerekli polleni ve balı bıraktıktan sonra, onların bakımı ile meşgul olmaz. Bu yumurtalardan çıkıp büyüyen münzevi anlar aralarındaki kan bağından habersizdirler.
Toplumsal hayata doğru ilk merhale, Güney Afrika «Allodapes» lerinde görülür. Bunlarda yuva, özü yumuşak bir sapın içi gibi silindirimsi bir oyuktur. Yumurtalar buraya arada bölme olmaksızın yan yana yumurtlanır. Anne, arada sırada gelerek larvaların arasına bala batmış bir pollen köftesi bırakır. Larvalar aynı kitleyi beraber ısırırlar. Boyler ce, kan bağına ilâveten, bir arada geçen çocukluğun da tesiriyle bir ailenin kurulacağı sanılır. Fakat gençler başkalaşmadan sonra ayrılır ve ayrı ayrı yuvalarda dünyaya gelmiş kadar birbirlerine yabancı olurlar.
Avrupa'da yüzü aşkın türü bulunan «Halictes» ler daha bile ileri giderler. Bunlarda yuva, 2 metre derinliğinde olabilen dikey bir kuyu ile bundan, çeşitli seviyelerde eğri olarak ayrılan galerilerden ibarettir. Her galeriye bir yumurta yumurtlanır ve yanına «an ekmeği», yani balla yoğuruhnuş pollen bırakılır. Dünyaya gelenlerin hepsi ufak boylu ve kısır dişilerdir. Çok canlı ve çalışkan olan bu dişi anlar işçi olurlar. O andan itibaren «Halictes» lerde, «Allodapes» lerdekinden daha ileri bir iş bölümü başgösterir. İşçiler, bir yandan yuvayı genişletip erzak bakımından zenginleştirirken yuvanın kurucusu devamlı yumurtlar. Bereketli erkeklerle dişiler yazın dünyaya gelir ve zifaf uçuşuna girişirler.
«Halictes» lerin, bal arıları gibi gerçek bir toplum kurmalarına bir tek engel vardır.  Halictes ler de eşek anları ve «Allodapes» ler gibi ilk soğuklara dayanamazlar. Sonbahar gelince, kışı bir barınağın içinde geçirecek olan döllenmiş dişilerin dışındaki bütün bu arılar ölürler. Böylece toplumsal bağ her nesilde kopar.
Toprak yaban anları (Bombus) da toplumsal arılardandır. Dişi, tabiî veya suni bir boşluk bularak, gerektiği takdirde burasını yaprak ve funda toprağıyle astarlar. Yuvanın ağzının yanında balmumundan bir vazo vücude getirerek, içini balla doldurur. Yuvanın ortasına doğru da «arı ekmeği» nden bir köfte yoğurarak bu kaidenin üzerinde ilk kızları için beşik vücude getirir. Bu beşik, is de on yumurta bulunan balmumı dan yuvarlak bir hücredir. Bunun mini genç larvalara yiyecek vazifesi görür. Anne ayrıca arada sırada böl meyi delerek, onlara, kursağındaki bir sıvıdan da verir. Larvalar büyü dükçe, anne bir yandan da hücreyi büyütür. İlk işçiler ufak ve kısırdır lar. Fakat daha kalabalık bir perso nel tarafından doyurulan yaz or sındaki işçiler, daha iri olduktan başka, döllemsiz çoğalma yoluyle yumurtlamayı bilirler. Sonbahar başlarında, daha iyi gelişmiş dişilerle döllemsiz çoğalmanın mahsulü erkekler ortalıkta gözükür. Çiftleşme olur. Aradan çok geçmeden de, koloninin, döllenmiş dişilerin dışındaki bütün üyeleri ölür.